Hoa xuyến chi

Một ngày đầu thu, Thanh rời đất Phú Thọ lên thăm huyện Yên Bình.
Ngôi trường anh đến được xây dựng trên một khu đất cao. Phía trước nhìn ra cánh đồng bậc thang khá rộng, đằng sau là rừng thông xanh bát ngát. Không khí ở đây thật dễ chịu.
 

Trời nắng đẹp, Thanh thả bộ quanh khu trường, anh nhận thấy khuôn viên của nhà trường thật lý tưởng. Các phòng học hai tầng xây theo kiểu mẫu mới; tường quét vôi trắng, mái lợp ngói đỏ tươi. Những hàng cây xanh, những bồn hoa đủ màu sắc sặc sỡ được trồng theo một quy hoạch đang độ phát triển. Mấy chú chim sâu, chim dẻ quạt nhảy nhót, luồn lách trong các tán cây bàng, cây phượng vỹ tìm mồi. Thỉnh thoảng có cơn gió thoảng qua làm mấy chiếc lá màu vàng hung đỏ rơi chao đảo trong không khí...

Chiều hôm sau, tiết trời se lạnh. Thanh đi ngược lên cánh rừng thông, khoan khoái thở không khí trong lành và nghe tiếng lao xao, vi vút của “gió đồi thông”. Tiếng của một con sơn ca đâu đó cất lên lảnh lót, tiếng trầm đục của con sóc già, giọng hót du dương của mấy con khướu và cả những âm thanh gì là lạ... tạo nên một bản hòa tấu đặc biệt của rừng xanh.

Không rõ bao lâu khi ra tới bìa rừng, anh gặp một cô bé áp tai vào một gốc cây, ngước mắt lên vòm lá xanh đang xao động trong màu vàng của nắng thu.

- Cháu đang làm gì thế? - Thanh nhẹ nhàng hỏi.

Không thay đổi tư thế, cô bé trả lời rõ rành:

- Cháu chào chú! Chú có nghe thấy gì không? Cây trám nó đang khóc đấy. Chả biết ai chém nó đau thế. Họ thật độc ác!

Một cơn gió mạnh ào qua, khu rừng thông lại reo lên vi vút. Cô bé chăm chú nhìn Thanh, hỏi:

- Chú từ xa đến đây? Chú là họa sĩ à?

- Ừ, à mà... cháu nhầm rồi !

Cô bé cười, tiếng cười thật trong trẻo:

- Cháu đoán không nhầm! Cái bút chì và tờ giấy trong tay chú kia nó mách bảo.

Quan sát kỹ, Thanh nhận ra cô bé khoảng chừng mười lăm tuổi, mười sáu tuổi khá xinh, đôi môi đỏ hồng, đôi mắt sáng thông minh, anh dịu giọng:

- Thế nào! Cháu tinh ý lắm. Bây giờ ngồi xuống đây nghỉ, chú cháu ta trò chuyện cho vui.

Bãi cỏ vào những ngày chớm thu đã ngả màu vàng nhưng vẫn còn êm mượt.

- Cháu học lớp mấy rồi?- Thanh hỏi.

- Cháu đang học cấp ba.

- Thế cháu có biết cô Thuỷ dạy trường cấp hai không?

Nghe Thanh hỏi vậy đôi mắt nó sáng lên:

- Có chứ ạ, cô Thủy đẹp nhất trường, cô chủ nhiệm năm cháu học lớp chín, học sinh chúng cháu quý cô lắm, cô dạy giỏi, lại hiền. Thế... chú là người...

 

- Không, không - Thanh vội cướp lời - chú là anh trai của cô Thủy.

Cô bé hạ giọng

- Thế mà cháu cứ tưởng... cháu xin lỗi chú.

Thanh nhìn thẳng vào mắt cô bé:  

- Cháu có lỗi gì đâu! Mà này, thường ngày cháu được bố mẹ chiều lắm phải không?

- Chú đoán sai rồi! Bố mẹ cháu nghiêm lắm - cô bé lảng sang chuyện khác - à, chú là họa sỹ?

Cô bé cười tươi:

- Cháu thấy nghề của chú chỉ làm tốn giấy mực thôi!

- Vì sao vậy?- Thanh hơi nóng mặt.

- Các chú cứ vẽ những hình tròn, hình vuông, những đường thẳng, đường cong nhằng nhịt, đan xéo vào nhau rồi bảo đấy là biểu hiện tâm trạng. Là những bức tranh tô màu rất đẹp nhưng vẽ cái đầu méo như củ khoai. Đôi mắt thì tròn xoe, chân tay như cẳng sậy, thật là kỳ cục, cháu xem chẳng hiểu gì cả. Người xem mà không hiểu thì chẳng có gì là hay.

Thanh bật cười giảng giải: “Thế này cháu ạ, trong hội họa có nhiều trường phái khác nhau. Mỗi trường phái có cách biểu hiện riêng nhưng cốt yếu là tác phẩm phải có hồn và đậm chất nhân văn...”

Cô bé nghe một cách lơ đãng, kéo chiếc giỏ lại gần nhặt bỏ chân từng cái nấm.

- Chú ơi! Đã là hoạ sỹ thì vẽ cái gì cũng được phải không ạ?

- Đại loại như vậy

- Thế các chú có vẽ được mùi thơm không nào? Như hương thơm của phấn thông chẳng hạn?

- Ừ! Quả thật cái đó thì hơi khó. Nhưng đôi khi họ có cách làm cho người xem hiểu được.

Cháu nghe câu chuyện này nhé: “Đời Tống ở Trung Quốc có câu thơ: Thưởng xuân quy lai mã đề hương. Có nghĩa là chơi xuân về hương thơm vương gót ngựa”. Nhà vua treo giải thưởng cho ai chuyển câu thơ thành bức họa. Thiên hạ đua tài, những bức họa vẽ con ngựa lội trong vườn hoa hoặc cổ ngựa, lưng ngựa treo đầy hoa... đều là xoàng hết. Chỉ có một bức họa làm đẹp ý vua. Trong bức họa ấy không có bóng dáng một bông hoa. Nhưng ai xem cũng cảm thấy mùi thơm. Cháu biết tại sao không? Vì có đàn bướm đủ màu sắc bay theo gót ngựa...”

- Ôi tuyệt quá! Vậy các họa sỹ có vẽ được nỗi buồn không chú?

Nghe cô bé hỏi, Thanh nghĩ “Cô bé này thông minh nhưng cũng khá tinh quái”. Anh trả lời không chút do dự:

- Vẽ nét mặt một người buồn hoặc vui thì được chứ vẽ nỗi buồn thì chịu. Chú xin nhường cho các nhà văn thôi. Cô bé mỉm cười, đôi môi hồng rất đẹp:

- Nhà văn càng lắm chuyện, họ càng làm cuộc sống phức tạp thêm. Trời mưa bảo là “Trời khóc”. Ngọn hải đăng làm tín hiệu cho người đi biển thì họ nói “ngọn đèn đứng gác”. Các bà mẹ tần tảo nuôi con lại ví là “con cò lặn lội bờ sông”. Đấy! Cháu chẳng hiểu ra làm sao...

Thanh ngỡ ngàng chưa kịp trả lời thì cô bé đứng ngay dậy và nói: “Chú ơi. Chiều đã xuống rồi. Cháu phải về cơm nước, hôm nay mẹ cháu đi chợ phiên chắc là về tối”.

Thanh vội hỏi:

- Nhà cháu ở đâu, có xa không ?

Cô bé chỉ tay ra phía trước:

- Chú thấy cái gương khổng lồ kia chứ. Đấy là đầm Lục Thuỷ, nhà cháu ở gần đó. Thôi cháu về đây.

Nhìn theo cái giáng bé nhỏ thoăn thoắt đi xuống phía chân đồi. Thanh mỉm cười nhưng rồi chợt nhớ ra, anh hỏi to:  

- Này cô bé tên là gì nhỉ?

- Tên cháu là Chi, mọi người thường gọi Xuyến Chi, cái thứ hoa mọc ở ven đường ấy mà.

Một cơn gió ào qua, Thanh thấy lòng mình ấm áp. Xuyến Chi cái tên thanh nhã và đẹp đấy chứ!

Sau bữa cơm tối, Thanh nói với em gái: “Thuỷ này! Buổi chiều anh lên khu rừng thông chơi, có gặp một cô bé tên Chi rất xinh xắn. Anh không thể hiểu nó là người như thế nào. Khi trò chuyện rất hồn nhiên và tỏ ra thông minh nhưng lại có những câu nói đến buồn cười”.

Nghe nói vậy, nét mặt Thuỷ rạng rỡ, đôi mắt sáng hẳn lên: “Anh nhận xét đúng đấy, Chi nó rất ngoan và thông minh. Mấy năm học cấp hai đều là học sinh giỏi. Làm quản lý lớp tốt, với công việc chung thì mạnh mẽ, quyết đoán, còn việc quan hệ bạn bè, thầy cô rất đúng mực, tình cảm. Sau này lớn lên, chắc nó sẽ khá”.

- Hoàn cảnh gia đình của Chi thế nào?

Thuỷ kể tiếp: “Bố là sỹ quan quân đội, đi học ở nước ngoài bảy năm. Còn khoảng hơn một năm nữa thì về nước. Mẹ trước đây công tác ngành thương nghiệp nhưng về hưu sớm, lương ít, bây giờ chạy chợ thu nhập thêm để nuôi con ăn học. Chi còn một anh trai hiện đang tại ngũ...”.

Biết vài điều sơ lược về gia đình của cô bé, Thanh thấy lòng mình thanh thản.

Buổi chiều thứ bảy, cô bé Chi đến trường gặp Thuỷ. Em lễ phép nói: “Thưa cô biết cô giáo có anh trai lên thăm. Mẹ em cho em đến mời cô và chú đến nhà chơi... “.

... Ngôi nhà gỗ ba gian của mẹ con Chi nằm ẩn sâu rặng thông cao vút. Trước cửa nhà có giàn hoa thiên lý, mấy khóm hồng bạch và hai chậu cúc đang trổ hoa vàng. Trong nhà các thứ được xếp đặt ngăn nắp...

Sau cuộc trò chuyện thân mật, Thuỷ giúp mẹ Chi việc bếp núc, còn Chi tiếp chú Thanh.

- Này Chi, cháu có hay đọc sách không? - Thanh hỏi.

- Có chứ ạ! Cháu rất mê văn. Hôm nọ cháu cố tình trêu chú thôi. Cháu xin lỗi.

Thanh cười:

- Ừ chú tha lỗi. Chắc là cháu nhiều bạn lắm nhỉ?

- Cũng vừa vừa thôi. Họ đang đợi ở bên kia. Chú sang đây với cháu.

Thanh theo cô bé sang bên trái nhà, lòng linh cảm có gì khác thường.

Chi mở cửa. Căn phòng thoảng mùi nồng nồng, ngai ngái như mùi rơm khô. Qua ánh sáng mờ mờ hiện ra rất nhiều sách. Anh thực sự ngạc nhiên.

Chi nói nhỏ:

- Số sách này cháu có ít thôi, còn là của bố cháu gom góp từ hồi còn trẻ đấy. Khi đi bộ đội bàn giao lại cho cháu. Bố cháu bảo: “Muốn thành người tốt phải đọc nhiều sách, có những kẻ đê tiện tàn ác bởi vì họ học ít. Đọc sách ngấm dần, lớn lên con sẽ không bao giờ làm điều ác và cũng không hèn hạ, nhỏ nhen đâu”.

Thanh nói xen vào:

- Bố cháu nói đúng đấy. Nhưng công việc hàng ngày cháu giúp mẹ rất bận, thế thì đọc sách vào lúc nào?

- À, cháu tranh thủ thôi. Bây giờ chú gặp một số bạn thân của cháu nhé: số một, bạn Dế Mèn trưởng thành rất phong độ, bạn ấy thường bênh vực những kẻ yếu. Số năm là con Vàng, nó sống hiền lành và chung thuỷ, thế mà bom Mỹ đã giết nó thật thảm thương... Còn đây số mười (Chi rút ở chồng sách ra một cuốn bìa cứng) cô Natasa đấy. Chú có biết cô ấy không? Cái cô gái muốn bay lên trời một đêm trăng nơi trang ấp ấy. Sao mà tuyệt thế! Và đây nữa số mười bốn: Gulia trong “Núi đồi và thảo nguyên”. Tính tình Gulia rất mạnh mẽ, hiếu động rất hợp cháu. Có đêm cháu nằm mơ Guli mọc đôi cánh trong suốt bay lên và diễu cháu là đồ bắt chước. Thật buồn cười chú nhỉ?

Khuôn mặt xinh đẹp của cô bé bỗng nhoà đi trong mắt Thanh. Anh mơ hồ như có tiếng gọi từ xa vọng lại, gió thổi tuyết rơi qua rừng phong mênh mông lá đỏ...

Chi vẫn hào hứng sôi nổi. Thanh cầm tay cô bé:

- Chú hiểu cả rồi. Bạn của cháu cũng là bạn của chú ngày xưa thôi. Thế mà chú cứ tưởng cháu thờ ơ với văn học, với hội họa kia đấy.

Chi cười kín đáo:

- Cháu cố tình trêu chú cho vui. Chứ thực ra cháu mê nghệ thuật lắm. Có điều ở nơi xa xôi hẻo lánh này chắc cháu chẳng làm gì được đâu!

- Không hẳn là thế. Con người ta mỗi lần gặp khó khăn sẽ ló cái khôn. Ai lớn lên chẳng phải vấp ngã đôi lần. Cháu hiểu chứ.

- Vâng.

Căn nhà nhỏ trở nên yên tĩnh dưới nắng vàng của chiều thu. Bỗng mẹ Chi từ bếp nói vọng ra “Xong rồi, hai chú cháu xuống ăn cơm thôi!”

Bữa cơm đạm bạc với mẹ con Chi thật ấm cúng. Thanh nhận ra mẹ Chi rất hiền hậu, tuy tuổi ngoài năm mươi nhưng vẫn giữ được nét đẹp của thời xuân sắc.

Đúng hẹn, sáng tinh mơ của chủ nhật, hai chú cháu men theo lối mòn quanh đồi. Thỉnh thoảng có cơn gió lùa vào lau lá hai bên đường phát ra những âm thanh khô không khốc.

Đầm Lục Thuỷ xanh trong nằm lọt giữa ba bề đồi núi thăm thẳm. Hơi thu tỏa trên mặt đầm một màu sương khói.

- Ở đây thôi chú ạ!

Chi thoăn thoắt mắc những chiếc vó tôm đặt xuống mí nước. Mặt nước xao động, sóng gợn lăn tăn. Xa xa trên đỉnh những ngọn núi, nắng đã trải đều như những tấm thảm mạ vàng.

Một anh đi chăng lưới bắt cá, bơi thuyền lướt qua bỗng gọi to: “Chào cô Tấm xinh đẹp của đồi thông”.

Chi cười: “Vâng! Xin chào hoàng tử cóc đầm lầy”. Lát sau, lại có chiếc thuyền rẽ nước chở hoa quả, người lái cất giọng trong trẻo: “Chào em Xuyến Chi, bông hoa đẹp của rừng núi. Càng lớn càng xinh, đã có chàng trai nào nhòm ngó chưa?”

Chi đáp lại: “Cô xuân ơi! Cô trêu cháu in ít thôi, cháu còn bé. Chuyện ấy cháu chưa nghĩ tới đâu”. Thanh thấy vui vui. Hình như ở đây ai cũng mến cô bé. Anh với tay hái bông hoa cạnh chỗ ngồi. Bông hoa nhị vàng tươi có năm cánh mỏng màu trắng trong.

- Cháu Chi ơi, hoa này tên là gì?

- À, hoa dại thôi mà, ở đây gọi là “Xuyến Chi”, cùng tên với cháu đấy, nó nở khoẻ lắm. Hồi cháu còn bé tí tẹo, hay ốm đau, có lẽ bố mẹ cháu lấy tên loài hoa này đặt cho cháu để dễ nuôi. Cái tên chẳng đẹp tí nào chú nhỉ?

- Ồ! Theo chú “Xuyến Chi” nghe hay hay và có vẻ kiêu sa đấy !

Không nói gì thêm. Chi dùng chiếc sào ngắn cất nhẹ từng cái vó và bắt tôm vào giỏ. Còn Thanh vội lấy cây chì 2B ra thả hồn vào trang ký họa...

... Mấy ngày sau, Thanh trở về xuôi. Sáng hôm đó, trời se lạnh, cả vùng yên bình phủ một màn sương mỏng. Thuỷ và các thầy cô giáo trong trường tiễn anh. Cô bé Chi không đến được vì còn bận đi học.

Ngồi trong toa tàu, nghe tiếng gió rít bên ngoài, tiếng bánh xe sắt nghiến trên đường ray đều đều gây cho Thanh một cảm giác bâng khuâng...

Anh mở chiếc phong bì hôm trước cô bé tặng. Giữa tờ giấy gấp đôi có một bông hoa. Bên dưới ghi dòng chữ nắn nót: “Cháu kính chúc chú mạnh khoẻ. Xin tặng chú bông Xuyến Chi. Một loài hoa nơi núi rừng hẻo lánh”.

Mắt Thanh bỗng nhoè đi. Anh nghĩ: “Không biết rồi đây sẽ ra sao?”.

Có một điều anh hy vọng rằng với tâm hồn bé bỏng, trong sáng ấy sẽ được cuộc đời đắp cho “đôi cánh trong suốt” bay tới chân trời xa xôi đầy hương thơm của văn học.

Hoa hồng Quà tặng tổng hợp